Tặng tỳ hưu có "mất của" không? Những quan niệm quanh việc cho và nhận linh vật, và cách hiểu thấu tình đạt lý
Trả lời ngắn: một số lời đồn cho rằng người tặng tỳ hưu sẽ "mất của", hoặc người nhận nên đưa lại một đồng xu tượng trưng để biến món quà thành giao dịch mua bán. Chúng tôi không tìm thấy căn cứ truyền thống thống nhất cho các quan niệm này. Cách hiểu phổ biến và hợp tình hơn: tặng tỳ hưu là gửi lời chúc tốt đẹp, nhận tỳ hưu là đón tình cảm, không có gì "mất".
Tặng quà là một nghi thức xã hội quan trọng trong văn hoá Việt, và quà là linh vật thì càng nhiều băn khoăn. Bài viết phân tích những quan niệm hay gặp, tìm nguồn gốc khả dĩ, và gợi ý cách ứng xử tế nhị.
Lời đồn "tặng là mất của"
Logic của lời đồn: tỳ hưu giữ của cho chủ; tặng tỳ hưu đi là "cho" luôn khả năng giữ của.
Logic này chỉ áp dụng nếu tỳ hưu đã gắn với người tặng (đã dùng, đã "nhận chủ"). Với tỳ hưu mới mua để tặng, nó chưa "thuộc về" ai.
Ngay cả theo quan niệm tín ngưỡng, tặng tỳ hưu mới không có lý do gì để "mất của".
Tục trả đồng xu tượng trưng
Văn hoá Việt có tục trả tiền tượng trưng khi được tặng dao, kéo (vật sắc) để tránh "cắt đứt" tình cảm. Một số người áp tục này sang tỳ hưu.
Lý giải: biến quà tặng thành "mua", để tỳ hưu "thuộc về" người nhận hoàn toàn.
Đây là sự mở rộng tập tục, không phải truyền thống riêng của tỳ hưu. Làm hay không tuỳ hai bên; nếu làm, chỉ là cử chỉ vui vẻ.
Tặng tỳ hưu mới mua
Tặng tỳ hưu mới, chưa dùng, là cách phổ biến nhất. Món quà mang lời chúc tài lộc, bình an cho người nhận.
Theo quan niệm nhận chủ, người nhận có thể tự làm nghi thức nếu muốn.
Không có điều gì cần kiêng với người tặng.
Tặng tỳ hưu đã dùng
Tặng lại tỳ hưu mình đã đeo, đã đặt lâu có thể bị coi là kém tế nhị, trừ khi đó là kỷ vật có ý nghĩa (ví dụ ông bà truyền cho cháu).
Theo quan niệm, người nhận đồ đã dùng có thể muốn tẩy uế, làm nghi thức lại.
Nói rõ với người nhận về nguồn gốc món đồ là cách tôn trọng.
Tặng lại quà được tặng
Có người được tặng tỳ hưu nhưng không thích, muốn tặng lại người khác. Một số quan niệm cho rằng "tặng lại" là đem lời chúc của người tặng đầu đi.
Về ứng xử, tặng lại quà nên kín đáo, tránh để người tặng đầu biết mà buồn.
Nếu món đồ còn mới và người nhận mới sẽ trân trọng, tặng lại có thể là lựa chọn hợp lý hơn để nó nằm im trong tủ.
Người nhận không tin phong thuỷ
Người nhận có thể không tin tỳ hưu, hoặc theo tôn giáo không dùng linh vật. Món quà khi đó có thể gây khó xử.
Người tặng nên tìm hiểu trước; người nhận nên đón nhận lịch sự, cảm ơn tấm lòng.
Tấm lòng người tặng là điều đáng trân trọng, dù món quà không hợp.
Từ chối nhận
Với quà công việc có giá trị lớn, người nhận có thể phải từ chối vì quy định. Từ chối lịch sự, cảm ơn thiện ý.
Không nên từ chối bằng lý do "tuổi tôi kiêng" nếu không thật sự tin; điều này có thể làm người tặng áy náy.
Sự thẳng thắn lịch sự luôn tốt hơn lý do vòng vo.
Tặng tỳ hưu dịp buồn
Theo phép ứng xử, không nên tặng vật cầu tài trong dịp tang, thăm người ốm nặng.
Đây không phải kiêng kỵ riêng của tỳ hưu, mà là sự tế nhị chung về quà tặng.
Dịp buồn cần sự chia sẻ, an ủi hơn là lời chúc tài lộc.
Tặng kèm lời chúc
Lời chúc đi kèm quyết định cách người nhận hiểu món quà. Lời chúc bình an, sức khoẻ, thuận lợi bao giờ cũng an toàn.
Tránh lời chúc khoa trương như "chắc chắn giàu to", vì nghe phô trương và hứa điều không thể hứa.
Một thiệp viết tay luôn được nhớ lâu hơn quà đắt.
Nguồn gốc của các quan niệm
Phần lớn quan niệm quanh việc tặng tỳ hưu là suy luận từ truyền thuyết "giữ của" và từ các tục lệ quà tặng khác (dao kéo, giày dép).
Chúng lan truyền chủ yếu qua truyền miệng và mạng xã hội trong vài thập niên gần đây.
Hiểu nguồn gốc giúp ta áp dụng linh hoạt, không cứng nhắc.
Thấu tình đạt lý
Quà tặng là để gắn kết tình cảm. Mọi quan niệm làm món quà trở thành gánh nặng, nỗi lo đều đi ngược mục đích ấy.
Nếu người nhận tin vào tục trả đồng xu, người tặng có thể vui vẻ nhận. Nếu không, đừng ép.
Sự thoải mái của cả hai bên là thước đo của một món quà thành công.
Lời kết
Tặng tỳ hưu không làm ai mất của; nó là cách gửi lời chúc qua một biểu tượng văn hoá.
Các tục lệ quanh việc cho và nhận có thể làm, có thể không, miễn hai bên vui vẻ.
Điều đọng lại sau mỗi món quà là tình cảm, không phải món đồ.
Quà tỳ hưu trong văn hoá có qua có lại
Văn hoá Việt coi trọng "có qua có lại": nhận quà thì ghi nhớ, dịp sau đáp lễ. Nhận tỳ hưu cũng vậy — không cần trả đồng xu, nhưng một lời cảm ơn, một dịp đáp lại tấm lòng là điều nên làm.
Đáp lễ không nhất thiết bằng quà tương đương; một bữa cơm, một lời hỏi thăm, một sự giúp đỡ đúng lúc đều có giá trị.
Theo nghĩa ấy, tỳ hưu đi từ người này sang người khác không làm ai mất gì, mà làm đầy thêm sợi dây tình cảm.
Tặng tỳ hưu cho trẻ em
Ông bà, cha mẹ đôi khi tặng cháu, con tỳ hưu nhỏ dịp đầy tháng, thôi nôi, khai giảng. Với trẻ nhỏ, nên tặng tượng để bàn hoặc cất giữ thay vì vòng đeo, vì hạt nhỏ có nguy cơ hóc.
Món quà mang lời chúc bình an, học hành chăm chỉ, biết giữ gìn đồ đạc — những ý nghĩa phù hợp với trẻ hơn là chúc tài lộc.
Gói quà và trao tay
Một số người giữ thói quen trao quà bằng hai tay, gói giấy màu đỏ hoặc vàng cho dịp vui. Đây là phép lịch sự chung, không riêng tỳ hưu, nhưng làm món quà thêm trang trọng.